Trump ABD’sinin Venezuela’da gerçekleştirdiği devlet başkanı kaçırma, kaldırma operasyonu hakkında söyleyecek pek fazla söz yok; hukuka, uluslararası hukuka çok aykırı bir eylem, bir tür barbarlık.
Ancak yukarıda yazdığım cümleye benim dahi bir iki çekincem yok değil. ABD bir anayasal hukuk devletidir, çok güçlü bir anayasalcılık geleneği vardır. Bu tür barbarlıkları “ABD yaptı” diyemiyorum; bu nedenle “Trump ABD’si” tabirini tercih ediyorum ve o çok köklü anayasalcılık geleneğinin hem hukuk önünde hem de sandıklarda bu berbat gidişe son vereceğini umuyorum.
Geçen hafta bu sütunda (Velev News, 2 Ocak Cuma 2026) Yalova’da bir IŞİD evine yapılan baskında üç polisin nasıl şehit olduklarını sorgulamış ve bu durumun etkin işleyen bir devlette olanaksız olacağına değinmiştim.
Basından da öğrendiğim kadarıyla bu üç şehit polis, belirli bir yaşı aştıkları ama emeklilik yaşlarına gelmedikleri için arşivde görevlendirilmişlerdi. Buna rağmen bir IŞİD evine yapılan baskına Yalova polisi üç arşiv görevlisi polisle gitmişti; tam bir devlet başarısızlığı örneği.
Bu faciadan sonra Yalova valisi merkeze çekildi, idari soruşturmalar açıldı. Ancak bu da bir Türkiye klasiğidir; biz sade vatandaşlar bu idari soruşturmaların akıbetini pek öğrenemeyiz.
Bu duruma eğilirken ben de “idari kapasite” kavramını gündeme getirmiş ve etkin bir devlet için, o devletin daima anayasal sınırlar içinde kalmasının gerekli ama yeterli bir koşul olmadığını ifade etmiştim. Yeterli koşulun ise anayasal sınırlar içinde faaliyet göstermenin yanında etkin olmanın, yani idari kapasitenin, gerektiğini söylemiştim.
Devletin etkinliği, bir hedefe o hedefin niteliğinden taviz vermeden, minimum maliyetle ulaşabilme kapasitesidir. Türkiye devleti hem anayasalcılık hem de idari kapasite, yani devlet etkinliği açısından, tam bir başarısız devlet görünümü sergiliyor.
Yalova faciasından çok kısa bir süre sonra bütün dünya Venezuela’da yaşanan bir uluslararası hukuk faciasıyla sarsıldı. Kendisi de anayasal devlete saygısız bir devlet başkanı, başka bir anayasaya saygısız devlet başkanı tarafından, yani Trump ABD’si tarafından, kaçırıldı.
Maduro ABD’de narkoterörden yargılanıyor. Keşke gerçekten böyle olsaydı; o zaman ben de canıgönülden bu yargılamayı desteklerdim. Ancak bu “narkoterör” kavramı Maduro örneğinde sadece bir bahane; bu adam kaçırma eylemine hukuki bir kılıf arama çabası. Esas amaç Venezuela petrollerine el koymak ve daha fazla petrol üreterek, ürettirerek para kazanmak.
Anayasalcılıkta ve hukuka saygıda Trump ABD’si sınıfta kaldı. Ancak idari kapasite konusunda rakipsiz, hatta uzak ara rakipsiz olduğunu sergiledi. Geldiler, Maduro’yu başkent Caracas’tan aldılar, New York’a getirdiler ve bu işi — burası çok önemli — sıfır ABD askeri kayıpla yaptılar. Bu nokta, bir devletin idari kapasite şahikasıdır.
Yalova’da ise IŞİD bir karakolu basmadı; bizim polis bir IŞİD evini bastı ve üç polisi şehit verdik. Baskın başladıktan sonra ancak özel harekâta haber verildi. Bu da başka bir idari kapasite durumu ama bir skandal, bir devlet başarısızlığı olarak.
Lider ülke olmanın iki koşulu vardır: Gerekli koşul hukuk devleti olmaktır, yeterli koşul ise idari kapasitenin maksimize edilmesidir. Türkiye hem gerekli hem de yeterli koşulda sınıfta kalıyor ama 21. yüzyılda lider ülke olacağını iddia ediyor; yersen.
Ancak ABD’deki idari kapasite şampiyonluğu için de söyleyecek bir sözüm var. ABD bu idari kapasite başarısına Trump’la, hukuksuzlukla gelmedi; tam tersine tıkır tıkır işleyen bir hukuk sistemi, anayasaya saygılı yönetimler ve güçlü bir federal yüksek mahkeme sayesinde geldi.
Trump bugün bu eski hukuk günlerinin rantını yüksek idari kapasite olarak tüketiyor. Ancak şunu unutmayalım: Trump ve Cumhuriyetçi Parti bu hukuksuzluğu sürdürdükçe idari kapasite de zayıflayacaktır. Trump sonrasında bir dört yıl daha benzer bir anlayış ABD’yi yönetirse, ortada ciddiye alınabilecek bir idari kapasitenin kalmadığına da tanıklık edilecektir.
Yeni bir dünyadayız ama bu yeni dünya mutlaka Trump’ın dünyası olmak zorunda değil. Hukuk artık bir üstyapı kurumu değil, adeta bir altyapı kurumu hâline gelmiştir ve yüksek idari kapasite ancak bu etkin hukuk altyapısı üzerinde inşa edilebilir.
Velev'i
Google Haberler üzerinden takip edin
