Bir bina olmaktan fazlası; Pentagon, modern çağda askerî gücün nasıl örgütlendiğini, yönetildiğini ve temsil edildiğini gösteren somut bir iktidar formudur.
Pentagon, Amerika Birleşik Devletleri Savunma Bakanlığı’nın (Department of Defense) merkez binasıdır. Washington, D.C. yakınlarında, Virginia eyaletinin Arlington bölgesinde yer alır.
Beşgen biçimli yapısıyla tanınan Pentagon, dünyanın en büyük idari ofis binalarından biridir. ABD Kara, Deniz, Hava ve Uzay kuvvetlerinin sivil-askerî yönetimi burada koordine edilir. Bu yönüyle Pentagon, yalnızca bir karargâh değil; ABD’nin küresel askerî stratejisinin beyin merkezidir.
Pentagon’un inşasına 1941 yılında, II. Dünya Savaşı’nın hemen öncesinde başlanmış ve bina 1943’te faaliyete geçmiştir. Yapının amacı, dağınık hâlde bulunan askerî bürokrasiyi tek bir merkezde toplamak ve savaş döneminde hızlı karar alma kapasitesi oluşturmaktır.
Soğuk Savaş boyunca Pentagon, nükleer caydırıcılık stratejilerinin, askerî ittifak planlarının ve küresel güç projeksiyonunun merkezinde yer aldı. Vietnam Savaşı’ndan Körfez Savaşı’na, Afganistan’dan Irak’a uzanan askerî müdahalelerin planlama süreçleri burada şekillendi.
11 Eylül 2001 saldırılarında hedef alınan Pentagon’un bir kanadının vurulması, yapıyı yalnızca askerî değil, sembolik bir hedef hâline de getirdi. Bu olay, Pentagon’un modern çağda gücün kırılganlığıyla olan ilişkisini de gözler önüne serdi.
► Pentagon yalnızca bir bina mıdır?
Hayır. Pentagon, ABD askerî bürokrasisinin kurumsal kimliğini temsil eden bir yönetim sistemidir.
► Neden beşgen biçiminde inşa edilmiştir?
Arsa koşulları ve hızlı inşa gereksinimi bu biçimi belirlemiş; zamanla şekil, sembolik bir anlama kavuşmuştur.
► Pentagon’da kimler çalışır?
Üst düzey askerî komutanlar, sivil bürokratlar, strateji uzmanları ve savunma planlamacıları.
► Pentagon ile Beyaz Saray arasındaki ilişki nedir?
Pentagon askerî kararları hazırlar; nihai siyasî yetki başkandadır. Ancak bu ilişki çoğu zaman gerilimlidir.
► Pentagon küresel siyaseti nasıl etkiler?
Hazırladığı askerî doktrinler, bütçeler ve operasyon planları dünya çapında güvenlik dengelerini belirler.
Pentagon, sinema ve dizilerde çoğu zaman gizli planların yapıldığı, kriz toplantılarının düzenlendiği kapalı bir güç mekânı olarak temsil edilir. Savaş filmleri, politik gerilimler ve komplo anlatıları, Pentagon’u “perde arkasındaki akıl” metaforuyla sunar. Bu temsiller, yapının kamuoyundaki gizemli ve erişilmez imajını pekiştirir.
Pentagon, modern devletin askerî aklının mekânsal karşılığıdır. Gücün planlandığı, dağıtıldığı ve gerektiğinde geri çekildiği bu yapı, çağdaş dünyada savaşın artık yalnızca cephede değil; masa başında, dosyalar ve haritalar üzerinden yürütüldüğünü gösterir. Bu nedenle Pentagon, mimariden çok bir zihniyetin ifadesi olarak okunmalıdır.
