Silahların konuştuğu yerde insanî bir dil kurma çabası… Kızılhaç, modern savaşların vicdan muhasebesi olarak ortaya çıkan, en eski ve en tartışmalı insani yapılardan biridir.
Kızılhaç (İng. Red Cross; Alm. Rotes Kreuz; Fra. Croix-Rouge), silahlı çatışmalar, doğal afetler ve insani krizler sırasında yaralılara, esirlere ve sivillere yardım etmeyi amaçlayan uluslararası insani hareketin genel adıdır. Bu hareketin çekirdeğini International Committee of the Red Cross (ICRC) oluşturur.
Kızılhaç, tarafsızlık, bağımsızlık ve insanlık ilkeleri üzerine kurulur; bu ilkeler, yardımın siyasî, askerî ve ideolojik çatışmalardan ayrıştırılmasını hedefler.
Kızılhaç’ın doğuşu, 1859 Solferino Savaşı’na tanıklık eden İsviçreli iş insanı Henry Dunant’a dayanır. Dunant’ın savaş alanındaki yaralı askerlerin sahipsizliğini belgeleyen çalışmaları, 1863’te ICRC’nin, 1864’te ise ilk Cenevre Sözleşmesi’nin imzalanmasına giden süreci başlatır.
20. yüzyıl boyunca Kızılhaç; iki dünya savaşı, sömürgecilik sonrası çatışmalar, soğuk savaş ve iç savaşlar boyunca faaliyet gösterir. Bu süreçte, savaş esirlerinin korunması, sivillerin statüsü ve sağlık hizmetlerine erişim gibi alanlarda uluslararası insancıl hukukun temel uygulayıcısı hâline gelir.
Günümüzde Kızılhaç hareketi üç ana bileşenden oluşur:
– ICRC (Uluslararası Kızılhaç Komitesi)
– Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Dernekleri Federasyonu (IFRC)
– Ulusal Kızılhaç / Kızılay dernekleri
► Kızılhaç devletlerden bağımsız mı?
Hukuken evet; ancak faaliyetleri, devletlerle yapılan anlaşmalar ve izinler çerçevesinde yürütülür.
► Neden savaş suçlarını açıkça kınamaz?
Çünkü tanıklık ve erişim, çoğu zaman sessiz diplomasiye bağlıdır. Açık suçlama, sahaya erişimi riske atabilir.
► Kızılhaç askerî hedef olur mu?
Uluslararası hukukta korunur; ancak pratikte bu koruma her zaman işlemez.
► Kızılhaç ile Kızılay farkı nedir?
Semboldür. İslam coğrafyasında Kızılay, aynı insani ilkelerle faaliyet gösterir.
► Tarafsızlık eleştiriliyor mu?
Evet. Bazı çevreler, tarafsızlığın fiilen statükoyu koruduğunu savunur.
Kızılhaç, savaş filmleri ve belgesellerde çoğu zaman “yardım getiren beyaz araçlar” imgesiyle temsil edilir. Bu temsil, örgütün karmaşık diplomatik rolünü sadeleştirir; Kızılhaç’ı ahlaki bir sembole indirger. Oysa gerçeklikte Kızılhaç, etik ile siyaset arasında sürekli müzakere hâlindedir.
Kızılhaç, kusursuz bir vicdan değildir; fakat vicdanın kurumsallaşmış hâlidir. Tarafsızlık iddiası, onu hem güçlü hem kırılgan kılar. Modern dünyada Kızılhaç, savaşın insani bedelini hatırlatmakla yetinen, ama onu ortadan kaldıramayan bir yapıdır.
► ULUSLARARASI İLİŞKİLER
► CENEVRE SÖZLEŞMESİ
► ETİK
► DOĞAL HAKLAR
► KOPENHAG KRİTERLERİ
