Bir kişiden ibaret olmayan; bir iktidar dili, bir halk anlatısı ve süreklilik iddiası taşıyan siyasî bir hat.
Chavismo (İng. Chavism; Alm. Chavismus; Fra. Chavisme), Venezuela’da Hugo Chávez liderliğinde şekillenen; sol popülizm, Bolivarcı milliyetçilik, anti-emperyalizm ve devletçi ekonomi politikalarını bir araya getiren siyasî ideoloji ve yönetim pratiğini ifade eder.
Chavismo, yalnızca bir programlar bütünü değil; “halk” ile “elitler” arasında kurulan keskin karşıtlık üzerinden işleyen, karizmatik liderliğe dayalı ve sürekli bir seferberlik dili üreten siyasal bir kültürdür. Seçimler, referandumlar ve kitlesel mitingler bu kültürün asli araçlarıdır.
Chavismo’nun doğuşu, 1989’daki Caracazo ayaklanmasıyla sarsılan Venezuela toplumunun siyasal temsil krizine uzanır. 1998’de iktidara gelen Hugo Chávez, kendisini Simón Bolívar’ın mirasçısı olarak konumlandırır ve “Bolivarcı Devrim” adını verdiği süreci başlatır.
2000’ler boyunca petrol gelirlerine dayalı yeniden dağıtım politikaları, sosyal yardımlar ve kamulaştırmalar Chavismo’nun toplumsal tabanını güçlendirir. Aynı dönemde medya, yargı ve muhalefet üzerindeki baskılar artar. Chávez’in 2013’teki ölümünün ardından ideoloji, Nicolás Maduro yönetiminde devam eder; ancak derin ekonomik kriz, hiperenflasyon ve kitlesel göç, Chavismo’nun meşruiyetini ciddi biçimde aşındırır.
Bugün Chavismo, kurucu liderin karizmasından yoksun; fakat devlet aygıtı ve sadakat ağlarıyla varlığını sürdüren bir iktidar biçimi olarak tartışılmaktadır.
► Chavismo sosyalizm midir?
Klasik anlamda değil. Devletçi ve yeniden dağıtımcı unsurlar taşısa da Chavismo, ideolojik olarak eklektik ve popülisttir.
► Chavismo ile popülizm arasındaki ilişki nedir?
Chavismo, “halk vs. elitler” karşıtlığını merkezine alan güçlü bir sol popülizm örneğidir.
► Chavismo neden petrol gelirlerine bağımlıdır?
Çünkü sosyal programların finansmanı büyük ölçüde petrol rantına dayanmıştır; bu da kırılgan bir ekonomik yapı yaratmıştır.
► Hugo Chávez olmadan Chavismo var olabilir mi?
Kurumsal olarak evet; fakat karizmatik liderliğin yokluğu ideolojinin çekim gücünü azaltmıştır.
► Chavismo demokrasiyle bağdaşır mı?
Seçimlere dayansa da kuvvetler ayrılığı, basın özgürlüğü ve muhalefet alanı açısından ciddi sorunlar barındırır.
Chavismo, belgesellerde ve politik analiz kitaplarında sıklıkla “21. yüzyıl sosyalizmi”nin simgesi olarak ele alınır. Latin Amerika sinemasında ve müzikte Chávez figürü, kimi zaman anti-emperyalist bir kahraman, kimi zaman otoriter bir lider olarak temsil edilir. Uluslararası medyada ise Chavismo, çoğu zaman Venezuela krizinin tekil açıklayıcısı hâline getirilerek indirgemeci bir çerçevede sunulur.
Chavismo, karizmatik liderliğin devlet aygıtıyla birleştiğinde nasıl uzun soluklu bir siyasal kimlik üretebildiğinin çarpıcı bir örneğidir. Aynı zamanda, ekonomik tek kaynağa dayalı popülist projelerin sürdürülebilirlik sınırlarını da açık biçimde gösterir. Bugün Chavismo, bir ideolojiden çok, Venezuela’nın yakın tarihini belirleyen bir yönetme tarzı olarak okunmaktadır.
► POPÜLİST LİDERLİK
► RETORİK
► TOTALİTARİZM
► KOMÜNİZM VE TARİHSEL GELİŞİMİ
► MARKSİZM
