Aleksandr Litvinenko’nun 2006’da Londra’da polonyum-210 ile zehirlenmesi, Soğuk Savaş sonrası dönemin en çarpıcı siyasi suikast vakalarından biri olarak anılır. Olay, devlet destekli suikast iddialarıyla uluslararası krize yol açmıştır.
Aleksandr Litvinenko zehirlenmesi (İng. Poisoning of Alexander Litvinenko), eski Rus güvenlik görevlisi ve Kremlin eleştirmeni Alexander Litvinenko’nun 1 Kasım 2006’da Londra’da radyoaktif polonyum-210 maddesiyle zehirlenmesi ve 23 Kasım 2006’da hayatını kaybetmesi olayıdır.
Litvinenko, Sovyet sonrası dönemde Rusya Federal Güvenlik Servisi (FSB) içinde görev yapmış; daha sonra İngiltere’ye sığınmış ve Kremlin yönetimini sert biçimde eleştirmiştir.
1 Kasım 2006’da Litvinenko, Londra’da iki eski Rus ajanıyla bir otelde görüştükten sonra rahatsızlanır. Başlangıçta zehirlenmenin kaynağı anlaşılamaz; ancak yapılan incelemelerde nadir bulunan radyoaktif izotop polonyum-210 tespit edilir.
Polonyum-210:
– Son derece yüksek toksisiteye sahiptir.
– Elde edilmesi teknik altyapı gerektirir.
– Devlet erişimi olmadan temini zordur.
2016 yılında İngiltere’de yürütülen resmî soruşturma, suikastın Rus ajanları Andrey Lugovoy ve Dmitri Kovtun tarafından gerçekleştirildiği ve operasyonun “muhtemelen Rus devleti tarafından onaylandığı” sonucuna varır.
Olay, Birleşik Krallık ile Rusya arasında diplomatik gerilim yaratmış; karşılıklı sınır dışı kararları alınmıştır.
► Polonyum-210 neden dikkat çekicidir?
Çünkü nadir bulunur ve yüksek radyasyon içerir; iz sürülebilir bir maddeden suikast aracı yapılmıştır.
► Litvinenko neden hedef alınmıştı?
Kremlin’e yönelik eleştirileri ve Rus istihbarat yapısına dair iddiaları nedeniyle.
► Rusya suçlamaları kabul etti mi?
Hayır. Resmî olarak iddiaları reddetmiştir.
► Olay uluslararası hukuk açısından ne ifade eder?
Egemenlik ihlali ve devlet destekli suikast iddiaları bağlamında ciddi bir krizdir.
► Benzer vakalar var mı?
Sonraki yıllarda İngiltere’deki Sergey Skripal vakası da benzer tartışmalar doğurmuştur.
Litvinenko olayı, belgesel ve dramatik yapımlara konu olmuştur. 2022’de yayımlanan Litvinenko, olayı soruşturma süreci üzerinden dramatize etmiştir. Vak’a, modern casusluk anlatılarında “radyoaktif suikast” simgesi hâline gelmiştir.
Aleksandr Litvinenko zehirlenmesi, Soğuk Savaş sonrası dönemde devletler arası gerilimin yeni biçimlerini gözler önüne sermiştir. İstihbarat, diplomasi ve uluslararası hukuk tartışmaları bu olay üzerinden yeniden şekillenmiştir.
Radyasyon görünmezdir; ama bıraktığı iz siyaset sahnesinde kalıcıdır.
► ULUSLARARASI HUKUK
► CASUS BELLİ
► KOMPOLOJİ
► HUKUKUN ÜSTÜNLÜĞÜ
► PSİKOLOJİK SAVAŞ
