Fotoğraf: Newsha Tavakolian
Newsha Tavakolian, belgesel fotoğrafın anlamını yeniden düşünmek zorunda kalan bir kuşağın İranlı fotoğrafçılarından biridir. 1981 yılında Tahran’da doğan Tavakolian, İran Devrimi’nin ve İran–Irak Savaşı’nın gölgesinde büyüdü. Bu tarihsel kırılmalar, ülkedeki kamusal alanı olduğu kadar özel hayatı da derinden şekillendirdi. Henüz on altı yaşındayken basın fotoğrafçısı olarak çalışmaya başladı ve fotoğrafları İran gazetelerinde yayımlandı. Kamera, onun için erken yaşlardan itibaren dünyayı anlamanın bir yolu olduğu kadar, görüntünün her zaman politik olduğu bir toplumda hayatta kalmanın da bir aracına dönüştü.
Kariyerinin ilk yıllarında Tavakolian, klasik anlamda fotojurnalistik üretimler yaptı. Gösterileri, seçimleri, gündelik hayatı ve çatışmaları belgeledi; bunu yaparken sansür ve otosansürün sürekli hissedildiği bir ortamda çalıştı. Ancak kısa sürede fotojurnalizmin sınırlarının farkına vardı ve sanatsal pratiğini gerçeklik ile temsil arasındaki boşlukta şekillendirmeye başladı. Saf basın fotoğrafçılığından uzaklaştıkça kurgulanmış sahneler, portreler ve daha şiirsel yaklaşımlarla denemeler yaptı. Belgeseli tamamen terk etmedi; ancak biçimini dönüştürdü. Kamera, tarafsız bir tanık olmaktan ziyade yorumun, direnişin ve kimi zaman bilinçli bir reddin aracı hâline geldi.
Fotoğraf: Newsha Tavakolian
Tavakolian’ın çalışmalarının merkezinde İran’da kadınların yaşamları yer alır. Ancak bu temayı klişelere başvurmadan ele alır. Fotoğraflarının baskının ya da egzotizmin simgelerine indirgenmesine sürekli olarak karşı çıkar. Bunun yerine kadınları özne olarak; arzuları, tereddütleri, mizahları ve çelişkili kimlikleriyle birlikte ele alır. Look serisi bu yaklaşımın çarpıcı örneklerinden biridir. Bu seri, İran’da solo sahne almaları yasak olan kadın şarkıcıların portrelerinden oluşur. Fotoğraflarda kadınlar sessizdir; ağızları kapalıdır, bakışları doğrudan izleyiciye yönelir. Bu sessizlik, pasif bir sansür sonucu değil; yoğun bir ifade biçimi, neredeyse bastırılmış bir çığlık olarak karşımıza çıkar.
Tavakolian’ın fotoğrafında yoklukla çalışma becerisi belirleyicidir. Görünmesine, söylenmesine ya da gösterilmesine izin verilmeyen unsurlar çoğu zaman imgenin merkezini oluşturur. Kadrajın hemen dışında kalan duyguları —özlem, öfke, yılgınlık; ancak aynı zamanda gündelik direnişi— fotoğraflar. Tavakolian nadiren hazır anlamlar sunar. Bunun yerine her bakışın, her jestin ve her boşluğun anlam taşıdığı yavaş bir okuma önerir
Sanatçı, Batılı kurumların ve medyanın İranlı sanatçılara yaklaşımını da açıkça eleştirir. 2014 yılında, bir sponsorun çalışmalarının nasıl sunulacağına müdahale etmeye çalışması üzerine büyük bir uluslararası ödülü reddetmesi, bu tutumun en bilinen örneklerinden biridir. Bu olay, kültürel araçsallaştırmaya karşı güçlü bir itiraz niteliği taşır.
Biçimsel olarak Tavakolian’ın fotoğrafları çoğu zaman ölçülü bir estetik barındırır. Renkler bastırılmış, kompozisyonlar yalındır. Fazlalık yoktur. Bu görsel disiplin, kuşatılmışlık hissini güçlendirirken izleyicinin kendi deneyimine de alan açar. Tavakolian hazır cevaplar vermez; aksine izleyiciyi görüntünün içinde düşünmeye zorlar. Fotoğrafları bir illüstrasyon olmayı reddeder; bir manşeti doğrulamak için değil, onu karmaşıklaştırmak için vardır. Bu nedenle çalışmaları bugün yalnızca İran’a dair bir tanıklık olarak değil, aynı zamanda görüntünün politik ve etik koşullarını sorgulayan güçlü birer araştırma olarak da önem taşır.
Fotoğraf: Newsha Tavakolian
Newsha Tavakolian hakkında yazmak, aynı zamanda fotoğrafın sınırları üzerine yazmak anlamına gelir. Belgelemenin yetersiz kaldığı noktada sanat, anlatı üzerindeki kontrolü geri alır. Onun fotoğrafları, kısıtlamalarla çevrili bir toplumda yaşamanın neye benzediğini göstermekle kalmaz; bu koşulların içinde nasıl bir hareket alanı yaratılabileceğini de ima eder.
Velev'i
Google Haberler üzerinden takip edin
