ABD Başkanı Donald Trump (FOTOĞRAF: SAUL LOEB / AFP)
Amerika Birleşik Devletleri, 4 Temmuz 1976’da 200. yılını kutlamak için Washington DC’deki en önemli resmi kurumların yer aldığı National Mall’da Ulusal Hava ve Uzay Müzesi’ni açmıştı. Cesur ve modernist tarzıyla dikkat çeken müze, Wright Kardeşler’den Ay’a inişe kadar Amerikan havacılık tarihinin cesur başarılarının bir kanıtı olarak tüm dünyaya bir meydan okumaydı adeta.
O dönemde Başkan Gerald Ford görevdeydi. Wategate skandalından sonra utanç içinde görevinden ayrılmak zorunda kalan Richard Nixon’ın yerine geçmişti. Her ne kadar Cumhuriyetçilerin siyasi entrikalarının kokusu şehrin üzerinden uzaklaşmamış olsa da ABD, ilerlemeyi kucaklayan, geriye değil ileriye bakan bir ruh hali içindeydi. Washington şehrinin ortasından geçen Delaware Nehri üzerinde tarihi canlandırmalar yapılsa da ABD, kendini modernitenin lideri olarak pazarlamış; kutlamaları teknolojik gücünü tüm dünyaya ilan edecek bir anıtla taçlandırmayı tercih etmişti.
Yarım asır sonra ülke, kuruluşunun 250. yıldönümünü kutlamaya hazırlanırken bu tarihi dönemde yine bir Cumhuriyetçi başkan görevde. Ülkenin kuruluşunu hatırlatacak canlandırmaların şekli şimdiden tartışma konusu; ama asıl gözlerin faltaşı gibi açılmasına neden olan proje Trump’ın hayalindeki mimari eserler. Washington’a kaba bir şekilde yaldızlı damgasını vurmak isteyen Başkan Trump, geçtiğimiz Ekim ayında ilk kez tanıtılan ve Potomac Nehri üzerindeki Lincoln Anıtı’nın hemen karşısına dikilecek olan zafer takı projesinin son halini geçtiğimiz günlerde paylaştı. Kendine ait Truth Social’da paylaştığı gönderide artık “Bağımsızlık Kemeri” olarak adlandırılan, bol miktarda altın yaldız ve heykellerle süslenmiş Zafer Takı’nın görüntüleri yer aldı.
Trump’ın çizimlerini paylaştığı üç versiyon da Roma’nın Kudüs’ü askeri olarak fethinden sonra birinci yüzyılda inşa edilen Roma’daki Titus Kemeri’ni örnek alıyor. Aslında bu tür yapılar klasik antik çağdan kalma bir şablon. Tarihte Paris’teki Arc de Triomphe’dan New York’taki Washington Square Kemeri’ne kadar birçok yerde inşa edilmiş bir yapı türü.
Başlangıçta Trump, Bağımsızlık Kemeri için üç farklı ölçek seçeneği sunarak alaycı bir tavır sergiledi; sonra da yüksekliği 250 feet (76 metre) olan en büyük seçeneği tercih etti. Foot, ABD’de kullanılan ölçü birimi ve yaklaşık 30 cm. Mimarlar, bu ölçekte bir yapının çok sert kurallara bağlı Washington DC inşaat kurallarıyla çelişeceğini ve bölgedeki mevcut tarihi anıtlar arasındaki ilişkiyi bozabileceğini savunuyor. Eleştirilere kulak tıkayan Trump, “250. yıl için 250 feet”, yani ABD’nin varlığının her yılı için bir foot seçeneğinin kendi hedefleriyle mükemmel bir uyum içinde olduğunu düşünüyor. Trump, “İnsanların en çok bildiği kemer Fransa’nın Paris kentindeki Zafer Takı’dır. Ve biz onu, bence, çok daha büyük bir kemerle geçeceğiz.” dedi. Paris’teki Zafer Takı 50 metre yüksekliğinde.
Tarihsel olarak zafer takları, her türden despotun ilgisini çeken yapılar olmuştur ve “ne kadar büyük olursa o kadar iyidir” mantığıyla inşa edilmiştir. Büyüklük takıntısıyla bilinen Hitler, savaş sonrası Berlin’i bir “dünya başkenti” olarak gören vizyonu çerçevesinde mimar Albert Speer ile birlikte bir tane tasarlamıştı. Onun hedefi, 100 metrelik bir anıt inşa etmek ve tüm dünyanın gözlerini çevireceği bir bina dikmekti.
Trump’ın diğer kutlama planları arasında üzerinde kendi yüzünün bulunduğu 1 dolarlık madeni paralar basmak da var. Bu, yaşayan bir kişinin ABD para biriminde görünmesini yasaklayan 1866 tarihli bir yasayı ihlal ediyor. Ayrıca Trump, Beyaz Saray’da geçici bir arenada yıldızların katılacağı bir Ultimate Fighting Championship etkinliği düzenlemeyi planlıyor. Başka bir ABD başkanının nezih güney bahçesinde bir kafes dövüşüne izin vereceğini hayal etmek imkânsız. Ancak Trump’ın ve destekçilerinin kültür hayatında görmek istedikleri tam da bunlar.
Trump, zarif ve modern çizgileriyle bilinen Kennedy Center’ı kapatıp yeniden geliştirmek gibi ortaya attığı plana çok tepki geldi. Modern binaların korunmasına adanmış küresel bir miras kuruluşu olan Docomomo’nun ABD şubesi sert bir tepki gösterdi. Kuruluşun yönetici direktörü Liz Waytkus, “Kennedy Center, 35. başkanımızın hayatını ve mirasını onurlandıran sevilen bir kültür kurumu olmasının yanı sıra ünlü bir modern mimari eser ve usta mimar Edward Durell Stone’un dönüm noktası niteliğindeki bir eseridir.” dedi. Waytkus, federal mülkiyete ait gayrimenkulleri düzenleyen yasal süreçlere uyulması çağrısında bulunarak “Kennedy Center gibi yerler halka aittir ve şeffaf bir şekilde yönetilmeli, özel mülk gibi muamele görmemelidir.” diye ekledi.
Tarihi ve sembollerini kendi amaçları için kullanan Trump, kendini mimari açıdan gösterişten hoşlanan, dokunulmaz bir modern Roma imparatoru olarak görüyor. Göreve gelir gelmez onlarca yıldır sade döşemesiyle bilinen Beyaz Saray’ın her yerini altın yaldızlar ve varaklarla kaplatması bu duygusunun en görünür örneği. Kralların gösterişine karşı bir felsefeyle kurulan ABD’de resmi binalarda “klasik” veya “geleneksel” tarzların kullanılmasına ilişkin emirler olsa da Trump, kendini bunların üzerinde görüyor. Seçimle gelen birisinin her türlü yetkiyi elde ettiğini iddia ederek yüzyıllardan beri devam eden gelenekleri yıkmakta beis görmüyor. O nedenle kendisi gibi Cumhuriyetçi olan Gerald Ford’un açtığı gösterişli Havacılık ve Uzay Müzesi yerine, sadece gösteriş için 76 metrelik hiçbir şekilde kullanılamayacak bir yapı planlıyor.
Velev'i
Google Haberler üzerinden takip edin
