Paganizm, tek bir inanç sistemi değil; tanrıları, doğayı ve ritüeli çoğul bir evrende buluşturan geniş bir dünya görüşüdür. Bir dinden çok, bir inançlar ailesi olarak düşünülür.
Paganizm (Lat. paganus; İng. Paganism; Alm. Heidentum; Fra. Paganisme), genellikle tek tanrılı dinler öncesinde veya onların dışında gelişmiş, doğa merkezli, çoktanrılı ya da animist inanç sistemlerini tanımlamak için kullanılan şemsiye bir kavramdır.
Antik Yunan, Roma, Kelt, Germen, Slav, Mezopotamya ve daha pek çok kültürün inanç pratikleri tarihsel paganizm kapsamına girer. Modern bağlamda ise Wicca, Asatru, Druidizm ve diğer neopagan hareketler bu geleneğin çağdaş uzantıları sayılır.
Antik dünyada pagan inançları, toplumsal hayatın merkezindedir: takvim, tarım, hukuk, sanat ve siyaset kutsal anlatılarla iç içedir. Tanrılar yalnız göksel figürler değil; savaşın, aşkın, bereketin ve ölümün gündelik temsilleridir.
Orta Çağ boyunca Hristiyanlık ve İslam’ın yayılmasıyla pagan inançları resmî statülerini kaybeder; çoğu yerel gelenek folklor içinde yaşamaya devam eder. “Pagan” sözcüğü bu dönemde çoğu zaman aşağılayıcı bir anlam kazanır.
20. yüzyılda ise paganizm, bu kez bir bilinçli geri dönüş olarak sahneye çıkar. Neopagan hareketler, eski mitolojileri modern etik, çevre duyarlılığı ve bireysel ruhsallıkla yeniden yorumlar.
► Paganizm tek bir din midir?
Hayır. Birbirinden farklı birçok inanç ve ritüel sistemini kapsayan bir üst kavramdır.
► Paganlar doğaya mı tapar?
“Tapma”dan çok, doğayla kutsal bir ilişki kurma anlayışı hâkimdir.
► Modern paganizm tarihsel dinlerin aynısı mı?
Hayır. Büyük ölçüde yeniden inşa edilmiş ve çağdaşlaştırılmıştır.
► Paganizm dine karşı bir hareket midir?
Genellikle değil; daha çok alternatif bir ruhsallık sunar.
► Bugün yaygın mı?
Küresel ölçekte küçük bir azınlık olsa da, kültürel etkisi giderek artmaktadır.
Paganizm, popüler kültürde mitoloji, büyü ve doğa estetiği üzerinden geniş bir görünürlük kazanır. Romanlarda ve dizilerde pagan ritüelleri çoğu zaman gizemli veya “karanlık” bir atmosferle sunulur; bu da tarihsel çeşitliliği basitleştiren bir temsil üretir.
Öte yandan fantezi edebiyatı, video oyunları ve heavy metal ile folk müzik sahnesi, pagan mitolojilerinden yoğun biçimde beslenir. Belgeseller ve akademik çalışmalar ise paganizmi, Avrupa kültür tarihinin bastırılmış katmanlarından biri olarak yeniden okumaya açar.
Paganizm, geçmişin donmuş kalıntısı değil; çoğul kutsallığın canlı hafızasıdır. Tanrılar kadar mevsimlere, toprağa ve bedene de yer açar. Bu yönüyle paganizm, modern dünyada kayıp bir kökten çok, alternatif bir yön duygusu sunar.
