Fotoğraf: Lars Tunbjörk
Kendinden Uzak Bir Ülke, gündelik hayatın sıradan anları üzerinden işleyen ama duygusal bağlarını yitirmiş bir refah toplumunu görünür kılıyor; fotoğraf ve tiyatro, izleyiciyi hem tanıdık hem rahatsız edici bir toplumsal manzarayla baş başa bırakıyor.
Lars Tunbjörk’ün trajik ölümünün üzerinden on bir yıl geçti. Ürettiği işler ve fotoğrafa yaklaşımı ise hiçbir zaman unutulmadı. Tunbjörk, yalnızca İskandinavya’da değil, dünya fotoğrafı üzerinde de derin bir etki bıraktı.
Stockholm’daki Kulturhuset tiyatro ve kültür merkezi, alışılmışın dışında bir performansla Lars Tunbjörk’ü ve geride bıraktığı sanatsal mirası anıyor. Fotoğrafçının yarattığı görsel evrenden yola çıkan Kendinden Uzak Bir Ülke performansı, zihinsel ve toplumsal bir manzarayı, bir hâl durumunu görünür kılıyor.
Fotoğraf: Lars Tunbjörk
Tunbjörk’ün fotoğrafları uzun yıllardır modern İsveç toplumuna tutulan bir ayna niteliğinde. Dramatik ya da sansasyonel sahneler yerine, gündelik hayatın en sıradan anları kadrajda yer buluyor. Floresan ışıkları altındaki ofisler, moladaki insanlar, sıcaklıktan ve çatışmadan yoksun kamusal mekânlar… Kendinden Uzak Bir Ülke, bu görüntüleri doğrusal olmayan, dairesel bir anlatı içinde bir araya getiriyor. İzleyiciyi, zamanın neredeyse donduğu; verimliliğin anlamın yerini aldığı ve insanın mekânın bir parçasına dönüştüğü alanlar arasında dolaştırıyor.
Tunbjörk’ün durağan fotoğrafları sahnede hareket kazanıyor; ancak birer illüstrasyon olarak değil, birer uzantı olarak. Fotoğraflar sanki duvardan çıkıp bedenlere, hareketlere ve seslere dönüşüyor. Tiyatro, Kendinden Uzak Bir Ülke’nin merkezindeki soruyu sahneye taşıyor: Bir toplum kendi duygularıyla bağını kopardığında ne olur?
Başlık son derece anlam yüklü. Kendinden Uzak Bir Ülke, kolektif bir kopuş hâline işaret ediyor: Fiziksel olarak orada olmak, ancak zihinsel olarak başka bir yerde bulunmak. Hem sergide hem de sahne yorumunda, sistemin tam ortasında yer alan ama buna rağmen kendine yabancılaşmış insanlarla karşılaşıyoruz. Çalışıyorlar, bekliyorlar, dinliyorlar, başlarını sallıyorlar; ancak tüm bunları bir yön duygusu olmadan yapıyorlar. Her şey doğru, düzenli ve rasyonel; buna rağmen temel bir şey eksik.
Sahne tasarımı Tunbjörk’ün estetiğini açık biçimde yansıtıyor. Renk paleti bastırılmış, ancak nötr değil: Soluk yeşiller, kirli pastel tonlar, 1990’lar ve 2000’lerin İsveç’ine özgü belediye binalarını ve ofisleri çağrıştıran yüzeyler. Bu mekânlar konforu değil, işlevi öne çıkarıyor. Fotoğraflarda olduğu gibi sahnede de abartıdan kaçınılıyor; dramatik ışıklar yerine eşit, neredeyse acımasız bir aydınlatma tercih ediliyor.
Fotoğraf: Lars Tunbjörk
Oyuncular düşük yoğunluklu bir tempoda hareket ediyor. Jestler küçük, tekrarlı ve neredeyse mekanik. Diyaloglar çoğu zaman birbirine değmeden akıp gidiyor. Söylenenler sıradan, hatta yer yer komik; ancak bu sıradanlığın altında rahatsız edici bir boşluk hissi bulunuyor. Bu ölçülülük, Tunbjörk’ün bakışına duyulan saygıyı yansıtıyor. Gösteri hiçbir zaman bağırmıyor; yalnızca kaydediyor.
Kendinden Uzak Bir Ülke performansında izleyicinin konumu da önemli bir yer tutuyor. İzleyici, yalnızca dışarıdan bakan bir özne olmanın ötesine geçerek anlatının bir parçası hâline geliyor.
Fotoğraf: Lars Tunbjörk
Kendinden Uzak Bir Ülke, duygusal bir kriz içindeki refah toplumunun portresi olarak okunabilir. Düzen, güvenlik ve rutinler yerli yerindedir; ancak insanî içerik ikincil bir unsura indirgenmiştir. Tunbjörk’ün fotoğraflarında ve sahnedeki yorumda bu duruma yönelik bir hüzün hissedilir; aynı zamanda incelikli bir şefkat de vardır. Bakış hiçbir zaman acımasız değildir. Gözlemler kaydedilir ve izleyiciye kendi sonuçlarını çıkarma alanı bırakılır.
Sonuç olarak Kendinden Uzak Bir Ülke, yalnızca Lars Tunbjörk üzerine bir performans değildir; onun bakışı aracılığıyla kendimizi anlamaya yönelik bir girişimdir. Ortaya çıkan İsveç, hem son derece tanıdık hem de derinden yabancıdır.
Velev'i
Google Haberler üzerinden takip edin
