Bir yatırım aracı olmanın ötesinde; belirsizlikle baş etme, riski dağıtma ve geleceği bugünden fiyatlama pratiği… VİOP, modern finansın en stratejik alanlarından biridir.
VİOP (Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası), belirli bir varlığın (endeks, döviz, emtia, faiz, hisse senedi vb.) gelecekteki fiyatı üzerinden bugün sözleşme yapılmasına imkân tanıyan organize bir piyasadır.
Bu piyasada işlemler, vadeli işlem sözleşmeleri ve opsiyon sözleşmeleri aracılığıyla yürütülür. Amaç yalnızca kâr elde etmek değil; fiyat dalgalanmalarına karşı korunmak (hedging) ve risk yönetimi sağlamaktır.
Türkiye’de vadeli işlemler ilk olarak 2005’te İzmir merkezli Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası (VOB) ile kurumsal bir yapıya kavuştu. 2013’te Borsa İstanbul bünyesine alınmasıyla VİOP, sermaye piyasalarının merkezî unsurlarından biri hâline geldi.
Başlangıçta daha çok döviz ve endeks kontratlarıyla sınırlı olan piyasa, zamanla emtia, enerji ve pay vadeli işlemleriyle genişledi. Bugün VİOP, hem kurumsal yatırımcıların hem de bireysel yatırımcıların aktif biçimde kullandığı bir finansal alan hâline gelmiştir.
► VİOP ile spot piyasa arasındaki temel fark nedir?
Spot piyasada alım-satım anlıktır; VİOP’ta ise gelecekteki bir tarihe yönelik sözleşme yapılır.
► VİOP sadece spekülasyon için mi kullanılır?
Hayır. Asıl işlevlerinden biri riskten korunmadır. Spekülasyon, bunun yalnızca bir yüzüdür.
► Kaldıraç ne anlama gelir?
Yatırımcının, elindeki teminatın katlarıyla işlem yapabilmesidir. Kazancı büyüttüğü gibi riski de artırır.
► VİOP küçük yatırımcı için tehlikeli midir?
Bilgi ve disiplin yoksa evet. Kaldıraçlı yapı, hataları hızla büyütür.
► VİOP ekonomik beklentileri yansıtır mı?
Evet. Piyasanın gelecek algısı, VİOP fiyatlarına çoğu zaman erken yansır.
Son yıllarda VİOP, sosyal medyada “yüksek risk–yüksek kazanç” söylemiyle birlikte anılmaya başlamıştır. Bu durum, piyasanın teknik ve kurumsal niteliğini gölgede bırakabilmektedir. Oysa VİOP, kısa vadeli heyecandan çok, uzun vadeli strateji gerektirir.
VİOP, geleceği kontrol etmeyi değil; belirsizlikle yaşamayı öğrenmeyi önerir. Doğru kullanıldığında koruyucu, yanlış kullanıldığında yıkıcıdır. Bu nedenle VİOP, finansal okuryazarlığın en çıplak biçimde sınandığı alanlardan biridir.
